Co to jest katar?

Terminem katar potocznie określa się obecność wydzieliny w nosie.

Co to jest katar?

Wydzielina powstaje na drodze kilku mechanizmów. Do głównych należy przesączanie się płynu z naczyń błony śluzowej nosa na zewnątrz (tzw. przesięk) oraz czynność gruczołów.
Na wstępie warto podkreślić, że te mechanizmy działają cały czas, a błona śluzowa nosa stale produkuje niewielką ilość wydzieliny (musi być przecież nawilżona). Jest ona zatem potrzebna do prawidłowego funkcjonowania nosa. W związku z produkcją wydzieliny oraz samą funkcją nosa (wyłapywanie zanieczyszczeń), każdy zdrowy człowiek może okresowo odczuwać potrzebę oczyszczenia nosa. Kichanie jest odruchem obronnym w reakcji na każde podrażnienie nosa, na przykład przez zanieczyszczenia powietrza (substancje chemiczne, pył, kurz). Dlatego i zdrowym ludziom zdarza się kichnąć kilka razy w ciągu dnia.

W warunkach prawidłowych mogą się pojawiać następujące odruchowe reakcje nosa:

  • większa ilość wydzieliny w pozycji leżącej na plecach lub na boku (w przewodzie nosowym położonym niżej)
  • zmniejszenie objętości jam nosowych i zwiększenia oporu przepływu przez nos przy zmianie pozycji z pionowej na leżącą na plecach
  • wydzielina lub gorsza niedrożność nosa okresowo raz w jednym, raz w drugim przewodzie nosowym (tzw. cykl nosowy występujący u około 80% ludzi)
  • kichanie w wyniku ekspozycji skóry na szybką zmianę temperatury
  • kichanie w wyniku nagłej ekspozycji na silne światło

O katarze można mówić, gdy pojawia się dużo wydzieliny i obrzęk błony śluzowej nosa, przez co objawy stają się nasilone i uciążliwe.


Odpowiadają za to oba wspomniane mechanizmy. Pod wpływem każdego stanu zapalnego naczynia krwionośne się rozszerzają i zwiększa się też ich przepuszczalność, przez co znacznie więcej płynu przedostaje się do błony śluzowej i na jej powierzchnię. Wraz z nim pojawia się także więcej komórek zapalnych (leukocytów). Ponadto różne chemiczne czynniki wywołujące zapalenie stymulują gruczoły do cięższej pracy i produkcji większej ilości wydzieliny.

Do objawów kataru należą:

  • wyciekanie wydzieliny z nosa (przez nozdrza przednie i/lub tylne [wydzielina ścieka wtedy po tylnej ścianie gardła]),
  • uczucie zatkania (blokady) nosa,
  • kichanie,
  • świąd nosa,
  • upośledzenie węchu.

U młodszych dzieci często obserwuje się łzawienie, a nawet ropną wydzielinę z oczu, ponieważ nos połączony jest z oczami kanalikami łzowymi. Dzieci z przewlekłym katarem mają specyficzny wygląd: stale otwarte usta, obrzęki i cienie (szare, niebieskawe) wokół oczu. Pogorszenie oddychania przez nos utrudnia dzieciom sen i jedzenie (w trakcie jedzenia oddychamy przecież przez nos), przez co mogą być niewyspane i rozdrażnione.

Aktualnie uważa się, że stan zapalny obejmuje nie tylko nos, ale również zatoki przynosowe, ponieważ wyścielająca je błona śluzowa płynnie przechodzi w błonę śluzową nosa. Objawy zajęcia zatok oprócz kataru obejmują kaszel (silniejszy w nocy), uczucie ucisku, rozpierania i/lub bólu w obrębie twarzy, ból głowy (p. Czy dzieci chorują na zapalenie zatok przynosowych).

Rodzice zwykle zauważają, że katar zmienił się w trakcie trwania choroby. Początkowo jest zwykle wodnisty, przeźroczysty i łatwo wycieka z nosa. Jest to spowodowane głównie przesiąkaniem płynu z poszerzonych naczyń krwionośnych o zwiększonej przepuszczalności
i wzmożoną czynnością gruczołów błony śluzowej. Z czasem (po kilku dniach) staje się bardziej gęsty, zielonkawy lub żółty i trudniejszy do usunięcia. Jest to spowodowane napływem dużej liczby komórek zapalnych (leukocytów), które walczą z zakażeniem. Tworzy się wtedy treść ropna, podobnie jak przy zakażeniu wielu innych części ciała. Wtedy też mamy do czynienia z największym nasileniem obrzęku. Rodzice często skarżą się, że nie mogą usunąć z nosa wydzieliny, a dziecko ma trudności z oddychaniem i spaniem. Przyczyną tego jest najczęściej obrzęk.

Następny artykuł

Przeczytaj także

Porady
Porady Ile trwa katar?

Ostry katar klasycznie kojarzy się z przeziębieniem, czyli wirusowym zapaleniem górnych dróg oddechowych.

Czytaj więcej
Porady
Porady Przewlekły katar przedszkolaka

Rodzice często zauważają, że dotychczas zdrowe dziecko po pójściu do żłobka lub przedszkola zaczyna bardzo często chorować.

Czytaj więcej
O katarze
O katarze Przyczyny kataru

Ostry, nagle rozpoczynający się katar ma zwykle przyczynę infekcyjną.

Czytaj więcej
Higiena nosa
Higiena nosa Wpływ higieny nosa na odporność organizmu

Błona śluzowa nosa, podobnie jak inne błony śluzowe, są „oknem na świat” dla naszego organizmu.

Czytaj więcej